گفتگو با «احمد نادعلیان» در باب «هنر در روزهای کرونا»
 

برانگیختن «تخیل خلاق» در دوران کرونا

در این روزها که شیوع  «ویروس کرونا» عرصه را بر هنر و هنرمندان و مراکز فعالیت فرهنگی و هنری نیز ،همچون دیگر فضاهای خضور و مشارکت جمعی و هرجایی که با مخاطب و جامعه روبروست، تنگ کرده و روزهای دشوار و تلخی را برای همه از جمله هنرمندان رقم زده است، چگونه می توان چراغ هنر و فرهنگ را همچنان و در قرنطینه و دور از مخاطب حقیقی و ارتباط زنده و حضوری و تعامل رودررو، روشن نگاهداشت و خلاقیت هنری را تداوم بخشید؟

 آیا خود این ویروس که ناگهان بسیاری از ساختارهای زندگی و ذهن بشر را در سراسر جهان دگرگون کرد و افقی دیگر بر روی انسان در نگاه به خود، جامعه، محیط زیست، طبیعت، زمین، جامعه و فلسفه زیست جمعی و فردیت انسانی خود گشود، نمی تواند دستمایه ای مهم برای آفرینشهای هنری در انواع زمینه ها و گرایشها و رویکردها  و میدان و مجالی وسیع برای برانگیختن «تخیل خلاق» هنری باشد؟

«صبا» این پرسش را با شماری از اهالی هنر ایران در روزهایی که ظاهرا خبری از نمایشگاه و گالری و ارائه آثار هنری برای مخاطبان مشتاق نیست و همه در خانه و در قرنطینه اند، مطرح کرده است.

پاسخهای این هنرمندان برای آینده می تواند سندی از نگاه هنر امروز ایران به یک پدیده جهانی باشد که زندگی و زمانه همه جوامع بشری را در همه جای جهان درگیر و دستخوش تحولی عظیم ساخته است.

هنر می تواند این روزها را در تاریخ ثبت کند

گفتگو با «احمد نادعلیان» در باب «هنر در روزهای کرونا»   

با سلام و سپاسگذاری از فرصتی که برای این گفتگو در اختیار ما گذاشتید پرسش نخست این است که: درایام شیوع بیماری کرونا که مردم به منازل خود پناه برده اند و همه در حالت قرنطینه و فاصله اجتماعی به سر می برند، چگونه می توان به هنر فکر کرد؟

الزاما نه برای دست آوردهای اقتصادی بلکه برای تلطیف روح ودوری از دغدغه های فکری و ذهنی، هم برای هنرمندان وهم عموم مردم، پرداختن به کار هنری می تواند قوه تخیل را فعال سازد و مشغلعه ایجاد کند. می تواند  انسان را به نوعی از آسیب های روحی و روانی دور کند چون یکی از کارهایی که هنر می تواند انجام بدهد ویا درانسان احیا کند ذوق نهفته است که در نتیجه به مثابه یک درمانگرعمل می کند. می توان در کنار ورزش و بازی ومشغله های دیگر و مشاوره های روانی، مردم را تشویق به آفرینش هنری کرد.

در این شرایط، هنر چه کارکردی می تواند داشته باشد؟

پاسخ این پرسش در پاسخ قبلی من نهفته است. مجددا تاکید می کنم هنر به مثابه یک درمانگر در دوره ای که انسان ها در یک شرایط جهانی یا اقلیمی و منطقه ای، مدت زیادی در خانه بمانند با امکانات کم و دست زدن به کار خلاقه می توانند به نوعی خودشان را سرگرم کنند و استعداد درونیشان را کشف کنند.

با این وضع موجود آیا ارتباط از طریق فضای مجازی می تواند به پیشبرد اهداف هنری و هنرمندان کمک کند؟

در کشور ما بر خلاف اینکه عمدا تا کنون فضای مجازی یک تهدید محسوب می شده حالا می بینیم که اتفاقا یک فرصت است. چقدر خوب که آن حداقل زیر ساخت ها برای ما هنوز مانده و از توسعه اش جلوگیری نشد. بهتراست که به توسعه بیشتر آنهم فکر کنیم متنها این ارتباطی که به میزان زیادی وجود دارد و زیر ساخت های داخلی پاسخ گوی این نیاز وسیع انسان به شبکه مجازی نیست، گشوده شدن بسیاری از موزه ها و مراکز فرهنگی از گوشه وکنار دنیا و کتابخانه ها هم فرصتی را فراهم کرد که ما به مسئولین گوشزد کنیم هنر در چارچوب فضای مجازی و ادبیات و فرهنگ هم می تواند تبادل و تعامل ایجاد کند و جریان ساز شود.

شاید برایتان جالب باشد شنیدن این مطلب که در یک ماه گذشته بنده دهها بار صفحه مجازی یک هنرمند آمریکایی لاتین تبار به نام فریدا کالو را می بینم که در هم آنها هم نوشته شده: فقط امروز رایگان است،  ولی به اندازه طول یک ماه هر بار که نگاهی انداختم دیدم که این صفحه بازاست واین بسیار مهم و جالب است که فضای مجازی باعث شود از این سر دنیا کسی امکان این را داشته باشد که داخل یک خانه را بطور سه بعدی و مجازی ببیند که با آن تصوری که ما قبلا از فضای مجازی داشتیم که همیشه مخل ومخرب است از اساس و ماهیت، متفاوت است.

آیا هنر می تواند شرایط این دوره را در تاریخ به ثبت برساند؟

پاسخ من به این سوال، مثبت است. حداقل کارهایی که تا کنون صورت گرفته حتی در قالب فضاهای خبری هم اینگونه بوده است.  بویژه در کشورهای اروپایی که تا این حد ملزم به رعایت و حرمت قوانین هستند یعنی اگر قرنطینه هست و اگر میخواهند جابجایی صورت گیرد و وقتی بارها وبارها تاکید می شود در کشور های غربی و اروپایی و تا آن اندازه رعایت می کنند. هیچ وقت کسی تا امروز شهرهایی به عظمت و جمعیت پاریس و نیویورک و مادرید و یا خیلی از شهرهای بزرگ را اینقدر خلوت ندیده بود در مقایسه با عکسهایی که در کل تاریخ از اینها گرفته شده کسی اینها را در طول روز تاکنون اینگونه خلوت و متروک ندیده و این خودش یک فضای تخیلی و رویایی است. باید صبر کرد و دید پس از این دوران این عکس ها چگونه می تواند ما را به فکر وا دارد و کافی است بگوییم شاید برعکس یعنی اگر توصیه کنیم که بیرون نیایید  ببینیم که مردم اعتنایی نمی کنند حتی بزرگراه ها وجاده ها وحتی خیابان ها ومراکز خرید شلوغ هستند شاید خودش یک ویژگی است ولی خوب آخرین تصمیمی که این روزها اعلام شد حتی اگر به شکل نسبی هم رعایت شود اینکه در مترو زدن ماسک الزامی است شاید نسل بعدی این نقاب ها یا ماسک ها را در چهره ببیند برایشان سوال باشد که این چه دورانی است که آدم ها این شکلی بودند چون ما در درون این وضعیت هستیم زیاد این را احساس نمی کنیم ولی با گذشت زمان این حداقل آثاری که به شکل فیلم وعکس ثبت شده نشان از یک تفاوت آشکار دارد ودر گذر زمان خروجی هایی که به شکل نقاشی و سایر آفرینش های هنری در دست ما خواهد بود و حتی افرادی که تا کنون مجال آفرینش هنری نداشتند را در یک خلوتی و فراغتی قرار می دهد و نتیجه اش نقاشی یا دیگر تولیدات خلاقه هنری در سطوح مختلفی هست که فرصت خلق آن پیشتر به سبب مشغله ها و دغدغه ها و مشکلات روزمره فراهم نمی شده، باید اینها را در درازمدت صبر کرد و دید و قطعا نتایج زیادی را به بار خواهد داشت.

مهمترین دستاورد شما در این شرایط چه بود و آیا این وضعیت برای شما توقف در کار هنری ایجاد کرد؟

بنده به میزان زیادی فراغت پیدا کردم که در یک اتاقی بنشینم و کار کنم چون من اغلب در موزه خودم بودم و ساعات زیادی بازدید کننده داشتیم و آنها هم دوست داشتند مرا ببینند و عکس یادگاری بگیرند ولی الان بیش از دو ماه است که  با کسی عکس یادگاری نگرفتم و بیشتر کار کردم و باعث شد قوه تخیل دیگری فعال شود و فروش محصولات ما و تمامی کارهایی که به شکل حضوری بود برای اولین بار به شکل گسترده از طریق فضای مجازی انجام شد. برای بازاریابی آثار زنان و دختران و کتاب ها ی خودم و تا حدودی هم کارهایی که خودم انجام داده بودم چون بنده حقوق بگیر دانشگاه و هیچ فضای رسمی نیستم واز این فضا می تونم خودم و جامعه ای که با من مرتبط هست را بلحاظ اقتصادی منتفع کنم که این خودش لازمه زندگی است.

هنر در آینده دستخوش چه تغییراتی خواهد شد؟ دوران پسا کرونا را چگونه می بینید؟

شاید بعضی از عادات که در این چند ماه یاد گرفتیم در زندگی ما بماند. برای مثال مسئله ای که این شرایط قزنطینه و خانه نشینی  برای من به ارمغان آورد در کنار بازاریابی حضوری بازاریابی مجازی را همچنان پی خواهم گرفت و ممکن است بعضی از محدودیت ها با توجه به اینکه در این دوره زمانی  ملزم و مجبور به رعایتش هستیم اعم از رفتاری که با آدم ها داریم و نحوه معاشرت و تعامل اجتماعی، این بعنوان عادت تا حدودی بین ما به لحاظ احتیاط باقی بماند. چون ظاهرا قراراست این ویروس حداقل یک سال یا دو سال زمان ببرد تا واکسنی که بتواند مصونیت ایجاد کند ساخته شود ودر دسترس عموم قرار بگیرد. حتی اگر تهدیدش کم شود با ما باقی می ماند و این ناخواسته روی عادات رفتاری ما تاثیرمی گذارد و اگر روی عادات و رفتار تاثیر بگذارد بر روی آثار هنری نیز قطعا و بالتبع تاثیر می گذارد. هیچ وقت ما مساجد خالی و یا نماز خواندن با فاصله را ندیده بودیم. هیچ وقت ما خانه خدا را اینقدر خلوت و خالی از انسان ندیده بودیم. بهتر است در خیلی چیزها بازاندیشی و بازنگری کنیم که آیا خانه خدا فقط در یک نقطه متمرکز و منحصر است؟ یا هر جایی که مخلوقات عالم هستند آنجا هم میتواند خانه خدا و مظهری از حضور الهی باشد؟ قدری باورها و نگاهمان را نسبت به دین، نسبت به جامعه، نسبت به آیین ها، نسبت به نحوه برگزاریشان تغییر دهیم .اگر تا کنون خیلی از چیز ها مجازی برگزار می شد الان مراسم ختم دعا و نیایش هم مجازی و از راه دور هم می تواند برگزار شود. من فکر می کنم در آینده شاید برگزاری خیلی از مناسک و آیین ها و رفتارهای روزمره بشکل مجازی و غیرحضوری باشد. این خودش خواه ناخواه روی گونه های فرهنگ وهنر آینده و ارتباطات آینده و خروجی هایی که تجسم می شود وانمود هنری پیدا کنند دیده خواهد شد.

آیا شیوع این بیماری نکات مثبتی نیز در برداشت که ارزش تغییر در نگرش جوامع وافراد را داشته باشد؟

نکات مثبت کرونا چون برما الان استیلا یافته و مارا تهدید می کند در شرایط فعلی که هنوز از آن فاصله ای نگرفته ایم و در دل آن زیست می کنیم به زبان آوردنش خیلی سخت است ولی با گذشت زمان پی می بریم که قدری انسان پس از دوره های انسان گرایی یا اومانیسم فکر می کرد یکه تاز است و بر روی کائنات و همه ذرات عالم فرمانروایی و تسلط مطلق و تام دارد و همه ی راه حل ها را از نظر علمی می داند اگر چه ما امروزه فکر می کنیم که انسان در گذشته روش هایی رو به کار می گرفته که دورانش سپری شده ولی گویا علم هم به تنهایی و به خوبی و در زمان مناسب نمی تواند خودش را نجات دهد. پیش از  این ما به آیین رو می آوردیم. دعا می خواندیم ولی نکته جالب و قابل تامل اینجاست که  الان دورانی شده که مردم هم دعا می خوانند، هم داروی گیاهی می خورند و هم  دستورات بهداشتی را رعایت میکنند. اینکه به هر سه اینها متوسل شدند به نظر می رسد که مارا به یک نقطه ای رسانده که چیزهایی فراسوی این قواعد و شرایط هم وجود دارد که می تواند نجاتبخش و راهگشا باشد. وحداقل این جنبه اش مثبت بوده که ما بخشی از این ابدیت نیستیم و فانی هستیم. اینکه قدری بیشتر و عمیقتر به حقایق یا امورسرمدی وابدی فکر کنیم و تاثیراتش را برروی سنگ و گیاه و حیوانات و محیط پیرامونمان ببینیم. اگر چه می گویند این از یک حیوان به انسان انتقال پیدا کرده ولی شاید مداخله و نزدیکی بیش از حد و تجاوز به حریم آنها باعث شیوع این بیماری همه گیر شده ولی چرا بین آنها این مرگ ومیر وجود ندارد خود این نشان میدهد که انسان بیش از حد در امور محیط زیست دخالت کرده و بیش از حد به خیلی از مسائلی که نمی بایست به آن ها نزدیک شود و مداخله کند، دخالت  کرده است.

 

 

 

   زمان انتشار: يکشنبه ٨ تير ١٣٩٩ - ١٠:٤٤ | نسخه چاپي

خروج




کلیه حقوق متعلق به این سایت برای موسسه فرهنگی هنری صبا محفوظ است.